Arhitektura Grčke kroz vekove
Grčka je jedinstvena. Smeštena u jugoistočnom uglu Evrope, tamo gde se susreću Egejsko i Jonsko more, oduvek je bila u centru pažnje. Osim toga, mnogi je smatraju kolevkom zapadne civilizacije.
Antička grčka arhitektura uticala je na brojne umetničke stilove širom sveta. Grčkom su kasnije vladali Rimsko i Vizantijsko carstvo, tokom kojih je grčki jezik imao ključnu ulogu, kao i Mlečani i Osmanlije. Svi su ostavili svoj prepoznatljiv trag.
Nakon oslobođenja, neoklasicizam je dominirao zemljom, da bi ga vremenom zamenila veličanstvena moderna arhitektura. Danas impresivne savremene građevine krase ulice Atine i drugih velikih gradova.
Antička Grčka
Između 2700. i 1450. godine pre nove ere, minojska civilizacija cvetala je na Kritu. Palata u Knososu potiče iz tog perioda. Nešto kasnije, od 1600. do 1100. godine pre nove ere, mikenska civilizacija pojavila se na kopnenom delu Grčke.
Nakon vekova opadanja broja stanovnika, grčki gradovi-države ujedinili su se kako bi porazili Persijsko carstvo. Počelo je zlatno doba grčke kulture. Najznačajnije građevine iz ovog perioda uključuju hramove i amfiteatre. Ovim periodom dominirala su tri različita stila: dorski, jonski i korintski.
Brojna arheološka nalazišta u Grčkoj i danas pokazuju nekadašnju slavu. Od Delfa, Epidaura i Olimpije do Delosa, Lindosa i Akrotirija, pronaći ćeš ih širom zemlje. Ne zaboravimo ni Atinski Akropolj, simbol klasične Grčke.
Rimsko carstvo
Grčka je potpala pod rimsku vlast 146. godine pre nove ere, nakon bitke kod Korinta. Rimljani su teritoriju podelili na Makedoniju na severu, Epir u središnjem delu i Ahaju na jugu. Trakija na istoku dodata je kasnije.
Rimljani su se toliko divili antičkoj grčkoj kulturi da su sopstvenu arhitekturu razvili upravo na njenim osnovama. Rimska arhitektura sledila je iste principe kao grčka, ali je uvela i nove materijale, oblike i stilove.
Najpoznatije primere možemo pronaći u Atini i Solunu. Rimska Agora, Odeon Heroda Atičkog i Hram Olimpijskog Zevsa neke su od glavnih znamenitosti Atine. Rotonda i Galerijev slavoluk biseri su Soluna.
Vizantijsko carstvo
Godine 395. nove ere, Rimsko carstvo se podelilo na dva dela. Germanska plemena su na kraju uništila zapadni deo sa sedištem u Rimu. Istočno rimsko carstvo, poznato i kao Vizantijsko carstvo, trajalo je mnogo duže, sve dok njegov glavni grad, Carigrad, nije osvojen 1453. godine.
Grčka, koja se u celosti nalazila na teritoriji Vizantijskog carstva, uspela je uglavnom da izbegne varvarske invazije. U 7. veku grčka kultura postala je dominantna u carstvu. Vizantijska arhitektura poznata je po crkvama sa crvenom i žutom opekom, osnovama u obliku grčkog krsta i kupolama iznad kvadratnih prostora.
Brojni spomenici iz vizantijskog perioda i danas postoje. Najbolje mesto za njihovo upoznavanje jeste Solun, čije su crkve, terme i drevne zidine na UNESCO-voj listi svetske baštine. U Atini se takođe nalazi više od dvadeset vizantijskih crkava.
Mletački period
Iako Venecija nikada nije uspela da zavlada grčkim kopnom, uz nekoliko izuzetaka, kontrolisala je nekoliko ostrva. Krit je prvi potpao pod mletačku vlast 1205. godine. Pod mletačkom kontrolom ostao je sve do 1669. godine.
Krf je bio deo Venecije više od 400 godina, Zakintos i Kefalonija tri stotine godina, a Lefkada oko jednog veka. Nekoliko mesta na Peloponezu bilo je pod mletačkom vlašću u različitim periodima. Najznačajniji primeri su Nafplio i Monemvasija.
Ako želiš da upoznaš mletačko nasleđe u Grčkoj, poseti Krit. Hanija, Retimno i Iraklion i danas čuvaju mnoge građevine iz ovog perioda, uključujući bastione, bedeme, lođe i arkade. Još jedan izrazito mletački grad je grad Krf.
Osmansko carstvo
Osmanlije su stigle u Grčku u 15. veku. Čitavo grčko kopno osvojeno je do kraja 15. veka, dok je Krit postao deo Osmanskog carstva krajem 17. veka.
Tokom 400 godina osmanske vlasti izgrađene su brojne džamije, natkrivene pijace, terme i utvrđenja. Severna Grčka, uključujući Makedoniju, Epir i Trakiju, ostala je pod osmanskom vlašću gotovo 500 godina.
Solun je najbolje mesto za upoznavanje osmanske arhitekture. Bio je drugi najvažniji grad u carstvu i još uvek je sačuvano prilično mnogo spomenika iz tog perioda. Druga sjajna mesta sa bogatim nasleđem su Janina, Verija, Kavala i Rodos. Impresivni manastiri Meteori takođe su izgrađeni tokom Osmanskog carstva.
Neoklasicizam
Nakon oslobođenja Grčke u 19. veku, grčke vlasti su odlučile da stvore novi nacionalni arhitektonski identitet. Naravno, izabran je neoklasicistički stil jer je bio direktno inspirisan antičkom grčkom umetnošću.
Mnogi strani arhitekti angažovani su kako bi grčke gradove pretvorili u moderne evropske metropole. Šarene neoklasicističke palate nicale su širom zemlje. Ističu se po simetriji i proporcijama, kao i po upotrebi klasičnih dorskih, jonskih i korintskih stubova.
Danski i nemački arhitekti učestvovali su u izradi novog urbanističkog plana Atine. Podignute su brojne neoklasicističke građevine, a najznačajniji primeri su grčki Parlament, Atinska akademija, Nacionalna biblioteka Grčke, Atinski univerzitet i Zapeion.
Moderna i savremena arhitektura
Početkom 20. veka, grčko društvo bilo je duboko konzervativno. Zato je neoklasicistička arhitektura još neko vreme ostala dominantan stil. Ipak, postojalo je nekoliko primera art nouveaua i art dekoa.
Moderna arhitektura pojavila se u velikim gradovima između dva svetska rata. Međutim, zaživela je tek nakon Drugog svetskog rata. Atina ima neke od najboljih primera moderne arhitekture, uključujući nekadašnji Hilton hotel, Američku ambasadu i Nacionalni muzej savremene umetnosti.
Iako ne možemo reći da je Grčka najbolje mesto za obilazak neverovatne savremene arhitekture, tri građevine u Atini potpuno se izdvajaju: obnovljeni Atinski olimpijski kompleks, Novi muzej Akropolja i Kulturni centar fondacije Stavros Niarchos.
Vernakularna arhitektura
Kada govorimo o različitim arhitektonskim stilovima i periodima, obično pominjemo građevine poput crkava, džamija i palata koje su projektovali arhitekti. Ali Grčka je takođe mesto izuzetne vernakularne arhitekture (narodnog neimarstva).
Verovatno si video/la fotografije tipičnog grčkog ostrva sa belim kućama, vetrenjačama i crkvama sa šarenim kupolama. Govorimo o čuvenoj kikladskoj arhitekturi.
S druge strane, na grčkom kopnu postoji priličan broj sela i gradova sa jedinstvenom orijentalnom urbanom strukturom. Nakon vekova osmanske vlasti, ne čudi što mnoga naselja i danas nose njen prepoznatljiv identitet. Naše omiljeno mesto za njihovo upoznavanje je planina Pelion, severno od Volosa.
Arhitektonske znamenitosti pretvorene u hotele
U Grčkoj se nalaze neki od najboljih hotela na svetu. Mnogi od njih su istorijske građevine. Casa Delfino Hotel and Spa u Haniji na Kritu nalazi se u mletačkoj palati iz 17. veka. Svaka od 24 sobe i apartmana uređena je na drugačiji način. Tu su i istorijski atrijum, terasa za sunčanje i luksuzni spa centar.
Kyrimai Hotel na poluostrvu Mani predstavlja veličanstveno obnovljen kompleks građevina iz 19. veka. Originalni vinski podrum pretvoren je u prostoriju za prijem gostiju, dok se u prostoru koji je nekada služio za skladištenje drva i dalje čuvaju istorijski dokumenti. Njegove 22 sobe imaju zidove od vidljivog kamena, lukove i drvene grede.
Poseidonion Grand Hotel na Spetsesu podjednako je veličanstven. Izgrađen je 1914. godine po uzoru na palate sa Francuske rivijere iz perioda Belle Époque i brzo je postao omiljeno mesto bogatih i slavnih. Pedeset pet soba i apartmana raspoređeno je u istorijskom i novom krilu. Takozvani Royal Suite ima tri spavaće sobe, dnevnu sobu i prelep balkon sa pogledom na Sredozemno more.
